پیش‌درآمد پدیدآورندگان
این سپیدنامه[۱] نه در خلأ و نه در فضایی صرفا انتزاعی و نظری، که بر شانه‌های یک سنت زنده و پرفرازونشیب نظری و عملی نوشته شده است. پدیدآورندگان آن، با رویکردی آگاهانه متکثر، در فرایند نگارش، از مطالعه ده‌ها اثر، شامل مقاله‌ها، منشورها، پیمان‌ها، اساسنامه‌ها و اسناد سیاسی و تحلیلی، بهره برده‌اند، با اندیشمندان، متخصصان علوم سیاسی، حقوق، تاریخ، جامعه‌شناسی، کنشگران مدنی و سیاسی مشورت کرده‌اند؛ و آثار، اندیشه‌ها و توصیه‌هایی که در بستر مبارزات آزادی‌خواهانه و دادخواهانه مردم ایران، از سال‌های آغازین پس از انقلاب ۱۳۵۷ تا امروز، توسط جریان‌ها، سازمان‌ها، نهادهای مدنی و کنشگران عرصه‌های گوناگون تولید شده‌اند را مورد بررسی قرار داده‌اند.
این متن بنیانگذار[۲]، همچنین وامدار ادبیات غنی و الهام‌بخش جنبش «زن، زندگی، آزادی»، بیانیه‌ها و تجربه‌های زیسته دادخواهان، کنشگران جامعه‌مدنی، مدافعان حقوق بشر، زنان، آتئیست‌ها و اقلیت‌های دینی و مذهبی از جمله بهاییان، دراویش گنابادی، زرتشتیان، مسیحیان، مسلمانان سنی، مندائیان، یارسان و یهودیان، کردها، بلوچ‌ها، عرب‌ها، و ترک‌ها، و اقلیت‌های جنسیتی، و نیز جنبش دادخواهی و تلاش‌های گوناگون (و اغلب شکننده) برای تحزب است؛ تجربه‌هایی که دارای درس‌های آموزنده درباره سیاست‌ورزی در قالب نهادهای حزبی متکثر است و از پس نهادسازی‌های گوناگون و تجربه انجمن‌ها و حل تعارض‌ها، ظرفیت نهادی برای بنیانگذاری یک حزب مدرن و متشکل را فراهم کرده است. بدون انباشت این میراث فکری و تجربی، که خود میراث‌دار مبارزات مردمان ایران از دوران مشروطه است، و بدون فداکاری نسل‌ها، سازمان‌ها و نهادهای پیشینی، تدوین چنین سپیدنامه‌ای نه ممکن بود و نه چندان معنادار.
در «اندیشه پیشرو» منتشر کنید
با مطالعه فراخوان، آثار خود را برای شورای دبیران اندیشه پیشرو بفرستید.
هدف این سند صورت‌بندی مبرم‌ترین مسائل زمانه و ارائه چارچوبی عملی و قابل اجرا برای بنیانگذاری «حزب ایرانیان پیشرو» است؛ حزبی در کنار دیگر نهادهای دموکراتیک، بر بنیاد تکثر، چندصدایی، مشارکت مردمی مؤثر، اجرا و نهادینه‌سازی قوانین و استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر، شفافیت، تعهد و پاسخ‌گویی، برای گذار از حاکمیت نامشروع، ستمگر و جنایتکار جمهوری اسلامی. حزب ابزاری برای نیل به دموکراسی، تضمین آزادی‌های اساسی، رفع نابرابری و تبعیض‌های ساختاری و سیستماتیک، و تحقق عدالت انتقالی، عدالت اجتماعی و عدالت محیط زیستی، برقراری حاکمیت قانون و قانون‌اساسی‌گرایی، تفکیک قوا و منع تمرکز قدرت، تأسیس نهادهای دادستانی و قضایی مستقل و تضمین چرخش مسالمت‌آمیز و دوره‌ای قدرت از طریق انتخابات آزاد و منصفانه، و از سوی دیگر، صدایی رسا و متشکل برای مقابله با تهدید فزاینده راست افراطی، اقتدارگرایی و انحصارطلبی به نام اپوزیسیون، گذار و اضطرار است.
این سپیدنامه می‌کوشد تا از دل آنچه پیش‌تر اندیشیده و آزموده شده، بنیانی نو، با اصولی مستحکم، قابل اتکا و گشوده به هم‌اندیشی، همگرایی و ائتلاف، و متکی به سیاست جامعه‌گرا، اخلاق‌مدار و اولویت حیات و کرامت انسانی همه مردمان ایران برآورد.
پدیدآورندگان این سپیدنامه امیدوارند که این تلاش، در امتداد همان مسیر پر فراز و نشیب جمعی و به پاسداشت ده‌ها هزار جان از دست رفته و شکنجه‌شده برای آزادی و دموکراسی در ایران از دوران مشروطه تا دهه پنجاه و شصت خورشیدی، جنبش‌های پس از آن از جنبش «زن، زندگی، آزادی» تا خیزش بزرگ دی‌ماه ۱۴۰۴ خورشیدی و سرکوب‌های خیابانی به دست رهبران حکومت جنایتکار جمهوری اسلامی، بتواند از سوی جوانان، زنان، کارگران، مزدبگیران، فرودستان و بازنشستگان، کنشگران و اندیشمندان، و در یک کلام نیروی عظیم دموکراسی‌خواه و پیشرو جدی گرفته شود و در شکل‌گیری نیرویی متشکل و نهادمند، با صدایی روشن و موثر برای جامعه متکثر و متنوع ایران، به‌کار افتد.
- [۱]اصطلاح «سپیدنامه» در این سند، در معنایی متفاوت از کاربرد رایج «وایت‌پیپر» یا گزارش‌های سیاستی فنی به‌کار رفته است. در سنت اداری و سیاسی، «سپیدنامه» معمولاً به متنی اطلاق می‌شود که برای تبیین یک سیاست یا ارائه گزارش رسمی منتشر می‌شود. در اینجا، اما، سپیدنامه به‌مثابه متنی بنیانگذار و چارچوبی مرجع برای شکل‌گیری، تعریف و جهت‌دهی یک نهاد سیاسی نوپا فهم می‌شود؛ متنی که می‌کوشد مجموعه‌ای از اصول، ارزش‌ها، اهداف و سازوکارهای بنیادین را در قالبی شفاف و قابل‌ارجاع گرد آورد. این سپیدنامه یک سندی نهایی و غیرقابل تغییر نیست، بلکه نقطه عزیمت مشترکی است که باید در فرآیندهای جمعی، دموکراتیک و نهادیِ آینده تکمیل، اصلاح و به‌روز شود و پس از تثبیت، مرجع گفت‌وگو و همگرایی در مسیر بنیانگذاری و توسعه حزب باقی بماند.
- [۲]اصطلاح «متن بنیانگذار» آگاهانه در برابر فرهنگ سیاسیِ متکی بر «بنیانگذاران» به‌کار گرفته می‌شود. تجربهٔ تاریخی ایران نشان داده است که هنگامی که هویت، مشروعیت یا تداوم یک نهاد به افراد گره می‌خورد، آن نهاد در معرض تضعیف، مصادره یا فروپاشی بر اثر خطاها، تغییر مواضع یا سرنوشت شخصی آنان قرار می‌گیرد. در مقابل، تکیه بر متن بنیانگذار به‌معنای آن است که بنیاد یک نهاد سیاسی بر مجموعه‌ای روشن، مکتوب و قابل‌ارجاع از ارزش‌ها، اصول، اهداف و سازوکارها استوار می‌شود، نه بر شخصیت‌ها. در این فهم، افراد می‌آیند و می‌روند، اما متنِ مشترک، که حامل ساختار، تکثر و امکان بازبینی جمعی است، مرجع تداوم و داوری باقی می‌ماند و مانع از تبدیل یک پروژهٔ جمعی به ملک شخصی یا جریان وابسته به چهره‌ها می‌شود.